Wychowanie i Rodzina

Wiek dziecięcy to czas poznawania świata i odkrywania zawiłych zależności nim rządzących. Wiedza dziecka na temat otaczającej je rzeczywistości jest odzwierciedleniem tego, co maluch doświadczy oraz tego, co przekażą mu inni – dorośli. Lęki dziecięce w głównej mierze wynikają z niepełnej znajomości zjawisk czy rzeczy, bądź też opatrznego ich rozumienia. Ponadto są one konsekwencją dwóch innych kwestii – rozwoju wyobraźni i ostrzegającego instynktu przetrwania. Dlatego tak istotne jest, by wprowadzać dziecko w tajniki świata nie budując w świadomości malucha zafałszowanego obrazu przedmiotów czy zdarzeń oraz cierpliwie tłumaczyć wszystko, co wywołuje strach dziecka.

Czego boi się dziecko?
Na przestrzeni rozwoju psychicznego dziecka pojawianie się lęków jest zjawiskiem całkowicie normalnym. Przyjmuje się wręcz, że „każdy wiek ma swoje lęki” charakterystyczne dla etapu rozwojowego i poznawczego dziecka. Dlatego też w danym wieku możemy obserwować:

• 2 lata – głównie obawy słuchowe: głośne dźwięki, grzmoty, odgłos przejeżdżających samochodów, odkurzacz; ponadto: ciemne kolory, duże przedmioty, zwierzęta, nieobecność mamy, zjawiska takie jak deszcz, wiatr;
• 3 lata – głównie lęki wizualne: ciemność, zwierzęta, obawa przed dużymi poruszającymi się przedmiotami, nieobecność rodziców wieczorem;
• 4 lata – ponowne nasilenie lęków słuchowych;
• 5 lat – mniejsze nasilenie wcześniejszych obaw, pojawienie się sprecyzowanych fizycznych lęków: obawa przed upadkiem, poranieniem, pogryzieniem przez zwierzę;
• 6 lat – znaczne nasilenie wszelkich obaw, głównie dźwiękowych: głos dzwonka do drzwi, telefonu, odgłosy wydawane przez ptaki czy owady, lęk przed przestrzenią, opuszczeniem, zgubieniem się, przed żywiołami: ogniem, wodą, lęki nierzeczywiste: przed czarownicami, potworami, upiorami;
• 7 lat – lęki związane ze szkołą, przed przestępcami, wojną, lęki przestrzenne: ciemne strychy, piwnice;
• 8-9 lat – okres wyciszenia wcześniejszych obaw, pojawiają się jedynie te związane ze szkołą, własnymi umiejętnościami;
• 1o lat – ponowne nasilenie lęków, obawa przed katastrofami, wojną, przestępcami, ponownie przed zwierzętami oraz ciemnością.

Co robić, kiedy dziecko się boi?
Rodzic ma według malucha wszelką władzę nad lękami, jest tym, który potrafi uporać się z obawami, przegonić je. Obecność rodzica u boku dziecka staje się źródłem wielkiej odwagi oraz poczucia bezpieczeństwa. Mama czy tata są więc niezastąpionym lekarstwem na lęk, muszą tylko wiedzieć, jak pomóc swojemu dziecku go przezwyciężyć. Rodzice muszą zatem pamiętać, aby:

• wykazać zrozumienie dla obaw swojego dziecka;
• być cierpliwymi i spokojnymi, lęki z pewnością przeminą wraz z wiekiem;
• pomagać opanować lęk metodą stopniowego oswajania ze źródłem obaw;
• przypominać dziecku o swojej obecności, miłości, dodawać otuchy, poczucia bezpieczeństwa.

Czego nie wolno robić, kiedy dziecko się boi?
Nieumiejętnym lub lekceważącym zachowaniem można natomiast wyrządzić maluchowi dużą krzywdę, utwierdzając je jeszcze mocniej w poczuciu własnej bezradności oraz odbierając nadzieję na wsparcie. Aby pomóc dziecku, nie należy:

• wyśmiewać się z jego obaw;
• zawstydzać go z powodu lęków przed innymi, porównywać z innymi;
• okazywać zniecierpliwienia i zdenerwowania;
• zmuszać do konfrontacji ze źródłem obaw;
• wywoływać ani potęgować lęków dziecka poprzez straszenie.

Źródło:
F. L. Ilg (i in.), Rozwój psychiczny dziecka od 0 do 10 lat, Gdańsk 2001.

Autor: Magdalena Dudziak