Wychowanie i Rodzina

Proces wychowawczy powinien być realizowany w przyjaznej atmosferze. Dziecko jest jak młoda roślina – do wzrastania potrzebuje dogodnych warunków. Zespół otaczających je warunków określamy jako klimat rodzinny. Są takie środowiska rodzicielskie, które - zamiast wpływać na wychowanie dziecka - niszczą tę młodą roślinkę zanim jeszcze zdąży się ona rozwinąć.

Klimat rodzinny to tkanina wzajemnych relacji interpersonalnych, wpływa on na samopoczucie i skuteczność działania poszczególnych osób. Tym, co decyduje o atmosferze rodzinnej są wzajemne interakcje członków rodziny. Owe interakcje są ze sobą związane oraz zależne od postaw, jakie żywią w stosunku do siebie osoby w rodzinie, a które z kolei związane są z charakterami poszczególnych osób. Przykładem takiej interakcji może być relacja małżeńska – istotny jest wymiar zadowolenia z małżeństwa, który mocno wpływa na klimat rodzinny. Osoby zadowolone z małżeństwa są bardziej dojrzałe, aktywne, częściej kierują się świadomością w swoim działaniu aniżeli nieświadomością, nie zachowują się infantylnie. Osoby zadowolone potrafią się wczuć w sytuację drugiego człowieka, zrozumieć jego uczucia i na nie wpłynąć. Posiadają szersze zainteresowania, mają większą zdolność do refleksji, są bardziej twórcze, bardziej elastyczne w myśleniu.

Osoby z małżeństw nieudanych częściej okazują się ludźmi prymitywnymi, sztywnymi, przejawiają brak refleksyjności. Są bardziej uparte, obojętne na sprawy innych, niezdolne do empatii i mało aktywne. Takie osoby mają negatywny wpływ na jakość relacji małżeńskich, ale też na atmosferę rodzinną, na stosunki z dziećmi, na kształtowanie w dzieciach cech osobowości.

Jakość interakcji między członkami rodziny ma wpływ na motywację członków rodziny albo do podtrzymywania wzajemnych kontaktów, albo do ich unikania.

Niezmiernie ważne są relacje rodzice-dziecko. Jeżeli rodzice obdarowują dziecko zaufaniem, w ten sposób zachęcają je do współpracy, do podejmowania różnorakich zadań, które służą całej rodzinie. W ten sposób rodzice stwarzają dziecku możliwość doświadczania uczucia bycia kompetentnym. Dają mu możliwość zebrania doświadczeń, np. jak to jest być sprawcą pewnych działań. Poczucie kompetencji zwiększa u dziecka poczucie własnej wartości. W przypadku posiadania dwojga lub więcej dzieci, należy zadbać przede wszystkim o sprawiedliwe traktowanie każdego dziecka – nie można żadnego wyróżniać, np. jednemu zezwalać na wykonywanie pewnych czynności, a drugiemu nie. Pewnym kryterium może tu być wiek – starszym dzieciom pozwala się na więcej niż młodszym – ale tylko pod warunkiem, że rodzice będą selekcjonować zadania i po prostu te bardziej wymagające i trudniejsze przydzielą dziecku starszemu, a łatwiejsze młodszemu. Naturalnie nie można też faworyzować żadnego z dzieci – takie „nierówności rodzinne” działają fatalnie na klimat danej rodziny.

Jeżeli dziecko ufa rodzicom, mogą być oni pewni, że zrobili wszystko, co mogli, by stworzyć dobry klimat w rodzinie. Zaufanie dziecka może być uważane przez rodziców za najlepszy prezent.

Nie tylko więzi rodzinne tworzą właściwy klimat. Tworzą go również więzi danej rodziny z szerszym środowiskiem społecznym – np. z sąsiadami, znajomymi, przyjaciółmi itd. Rodzina, która jest cały czas otwarta na nowe znajomości, nie zamyka się w domu, dba o relacje z innymi ludźmi, poprawia jednocześnie jakość klimatu rodzinnego. Dom pełen gości jest bardziej szczęśliwym domem; przez regularne spotkania z innymi człowiek nie „gnuśnieje”, dzieci uczą się życia w społeczeństwie, nie nabierają zbyt wcześnie przekonania, że świat jest zły, ludzie bezmyślni, wręcz przeciwnie – wyrastają na osoby ciepłe i przyjazne innym.

Autor: Anna Łabudzińska