Wychowanie i Rodzina

Pedagogika jako nauka zajmuje się wychowaniem oraz działalnością wychowawczą, formułując teoretyczne i metodyczne podstawy takiej działalności. Naukę ową można umiejscowić na pograniczu nauk przyrodniczych i humanistycznych, ponieważ zajmuje się ona wychowaniem, a wychowanie kształtuje zarówno natura, jak i kultura od lat powstająca w społeczeństwie.

Pierwotnie zadaniem pedagogiki było przygotowywanie młodych ludzi do dorosłego życia i czekającej ich odpowiedzialności. Pierwsi pedagodzy – osoby oczywiście dorosłe – swoim przykładem oddziaływały na młode pokolenie, natomiast najbardziej istotnymi instytucjami w procesie wychowawczym były rodzina i szkoła. W rodzinie przekazywano dziecku część wiedzy, główną rolę odgrywała szkoła, gdzie również wychowywano. Dzisiejsza pedagogika zajmuje się wychowaniem na wszystkich etapach życia człowieka, udostępniając społeczeństwu wiedzę ogólną, nadaje wartości, do których należy wychowywać, propaguje też odpowiednie wzorce zachowań, żeby społeczeństwo mogło poprawnie funkcjonować.

Innym jeszcze zadaniem współczesnej pedagogiki jest formułowanie zasad rozwoju oraz działań człowieka podczas procesu rozwoju osobniczego. W dzisiejszych czasach niezwykle ważne jest, by nadążyć za szybkimi zmianami w kulturze, nauce i technice – ciągle więc należy poszerzać horyzonty, zdobywać wiedzę, nabywać kwalifikacje. Stałe dążenie do rozwijania swojej wiedzy i zdolności nosi nazwę kształcenia ustawicznego. Społeczeństwo w dzisiejszych czasach pragnie zdobywać wiedzę, a ponieważ ludzie mają różne potrzeby i interesują ich różne gałęzie nauki, stąd na uczelniach powstają coraz to nowe kierunki.

Pedagogika jako nauka ciągle się rozwija, co jest w pewnym stopniu uzależnione od rozwoju innych nauk z nią współdziałających. Między pedagogiką a innymi naukami zachodzi swoisty związek, z którego korzyści czerpią obie strony: pedagogika „dzieli się” z innymi gałęziami wiedzy tym, co przez lata w tej dziedzinie odkryto, a więc dysponuje wielością informacji na temat człowieka, jego rozwoju i zachowania, czerpiąc jednocześnie wiadomości zdobyte przez naukowców w innych dziedzinach. Wśród nauk, z którymi pedagogika współpracuje dość ściśle, znajdują się m.in. dydaktyka, juwentologia, andragogika, pedeutologia. Wśród nieco mniej spokrewnionych na przykład psychoanaliza, aksjologia, socjologia, psychiatria, neurofizjologia, jak również antropologia, biologia, estetyka, etyka, filozofia, higiena, historia, psychologia, socjologia, kultura i teologia.

We współczesnej pedagogice wyróżnia się następujące kierunki:
pedagogikę naturalistyczną – propagującą swobodne wychowywanie dzieci, dostosowane do ich naturalnego rozwoju i ich indywidualnych potrzeb;
socjologizm pedagogiczny – polegający na dopasowaniu całokształtu procesu wychowania do warunków środowiska, w jakim ten proces przebiega; przeciwieństwo pedagogiki naturalistycznej;
pedagogikę kultury – wychowującą poprzez dobra kultury i obcowanie z nimi;
pedagogikę marksistowską – opartą na filozofii marksistowskiej, zakładającą konieczność wychowywania człowieka do bycia użytecznym w imię celów społecznych;
felicytologię – zajmującą się dążeniem do szczęścia, umiejętnością osiągania szczęścia w życiu;
antypedagogikę – oddającą w ręce wychowanka możliwość kierowania sobą i swoimi poczynaniami, podczas gdy wychowawca bądź nauczyciel może służyć wyłącznie wsparciem;
pedagogikę krytyczną – negującą znaczenie instytucji w procesie wychowawczym, a zwracającą uwagę na bezpośrednią rolę wychowawcy;
pedagogikę miejsca – pracującą nad umiejscowieniem osób i aktywności w procesie wychowawczym;
krytyczną pedagogikę miejsca – zakładającą zwrot ku tradycji, pozycjonowanie wychowanka i wychowawcy w społeczeństwie, kształtowanie umiejętności życia ze społeczeństwem i w społeczeństwie;
pedagogikę pracy – badającą pracę podejmowaną przez ludzi, jej wpływ na wychowanie oraz przystosowania pracowników do miejsca pracy;
pedagogikę opiekuńczo-wychowawczą – wyjaśniającą rolę podejmowania opieki nad dziećmi i młodzieżą przed osiągnięciem przez nich pełnej dorosłości;
pedagogikę zachowania – obserwującą procesy zachowania się jednostki i grupy w relacjach między daną jednostką a daną grupą;
psychopedagogikę – opisującą psychologiczny aspekt wysiłków pedagogów na podmiot wychowania, czyli wychowanka.

Istnieją cztery główne działy współczesnej pedagogiki:
pedagogika praktyczna (empiryczna) – zajmuje się ona przede wszystkim obserwacją, badaniem związków w procesie wychowawczym;
pedagogika opisowa (eksperymentalna) – zajmuje się badaniem zjawisk biologicznych, psychologicznych, socjologicznych itd. oraz przeprowadzaniem doświadczeń;
pedagogika normatywna – posługuje się filozofią i jej dorobkiem, by lepiej zrozumieć człowieka i jego kulturę;
pedagogika teoretyczna (ogólna) – łączy trzy pozostałe działy, zajmując się całością badanych zjawisk.

Autor: Anna Łabudzińska